پمپ دنده‌ای (Gear Pump) یک نوع پمپ جابجایی مثبت است که با استفاده از درگیری چرخ‌دنده‌ها، سیال را از ورودی مکش کرده و به سمت خروجی هدایت می‌کند. این نوع پمپ بیشتر برای انتقال مایعات غلیظ و روغنی استفاده می‌شود.

ساختار و نحوه کار

پمپ دنده‌ای شامل دو چرخ‌دنده درگیر است که درون یک محفظه قرار دارند:

1. پمپ دنده خارجی (External Gear Pump)

دو چرخ‌دنده هم‌سایز که یکی توسط موتور می‌چرخد و دیگری به صورت هرزگرد حرکت می‌کند.

سیال از فضای بین دنده‌ها و بدنه عبور کرده و به سمت خروجی رانده می‌شود.

2. پمپ دنده داخلی (Internal Gear Pump)

یک چرخ‌دنده داخلی بزرگ و یک چرخ‌دنده کوچک داخلی درون آن که با یک ماهک (crescent) فاصله ایجاد می‌کند.

مناسب مایعات با ویسکوزیته بالا و جریان یکنواخت.

مراحل عملکرد

مکش (Inlet): با جدا شدن دنده‌ها در بخش ورودی، فشار منفی ایجاد شده و سیال وارد پمپ می‌شود.

انتقال (Transfer): سیال در فضای بین دنده و جداره حرکت می‌کند، بدون برگشت به سمت ورودی.

تخلیه (Outlet): با درگیر شدن مجدد دنده‌ها، حجم کاهش یافته و سیال به بیرون رانده می‌شود.

مزایا

طراحی ساده و فشرده

قابلیت کار با مایعات غلیظ (روغن، گریس، شربت و غیره)

جریان یکنواخت و بدون نوسان شدید

خودمکش (Self-priming)

معایب

مناسب مایعات حاوی ذرات ساینده نیست (سایش دنده‌ها)

ایجاد فشار محدود (معمولاً تا 200 بار در مدل‌های صنعتی خاص)

نیاز به روانکاری توسط خود سیال

کاربردها

انتقال روغن موتور، روغن هیدرولیک و روانکارها

صنایع غذایی (شربت، شکلات مایع، عسل)

صنایع شیمیایی (رزین، پلیمر)

سیستم‌های سوخت‌رسانی